Các lễ hội khác

du-lich-ninh-thuan-dacsanninhthuan-2

Lễ Hội Kate

Cứ đến tháng 10 hàng năm, đồng bào Chăm ở Ninh Thuận lại nhộn nhịp với tiếng kèn Saranai, tiếng trống Ginang báo hiệu một mùa Kate rộn ràng tới. 

Du lịch Ninh Thuận tháng 10 tham dự lễ hội Kate đặc sắc

Lễ hội Kate là lễ hội lớn nhất của đồng bào dân tộc Chăm theo đạo Bà La Môn được tổ chức mỗi năm một lần vào tháng 7 lịch Chăm nhằm khoảng đầu tháng 10 dương lịch, để tưởng nhớ các vị Nam thần như Pô Klong Garai, Pô Rômê… Lễ hội diễn ra trên một không gian rộng lớn, lần lượt từ đền tháp đến làng rồi về từng gia đình.

Lễ hội Kate là một lễ hội dân gian đặc sắc nhất trong kho tàng văn hoá của cộng đồng người Chăm. Lễ hội không chỉ là dịp để những người tham dự được chiêm ngưỡng các đền tháp cổ kính mà còn được thưởng thức một nền nghệ thuật ca múa nhạc dân gian với phong cách độc đáo. Lễ hội Kate là minh chứng về sự phong phú, đa dạng trong kho tàng văn hoá của đại gia đình các dân tộc Việt Nam.

du-lich-ninh-thuan-dacsanninhthuan

Một ngày, trước khi lễ hội chính thức diễn ra tại các đền tháp thì tại thôn Hữu Đức, xã Phước Hữu, huyện Ninh Phước có tổ chức lễ đón rước y trang từ người Raglai tại đền Pô Nưgar. Theo truyền thuyết, người Raglai là em út của người Chăm có nhiệm vụ giữ gìn y trang để mỗi năm trao lại cho người Chăm. Các lễ hội Kate đều có sự tham dự của người Raglai với các điệu múa đặc sắc dâng lên thánh thần.

Vào ngày thứ hai, lễ diễn ra tại tháp Pô Klong Garai nằm trên ngọn đồi Trầu thuộc phường Đô Vinh và tháp Pô Rômê trên đồi ” Bôn acho” tại thôn Hậu Sanh, xã Phước Hữu. Trong buổi lễ này người Chăm sẽ thực hiện nghi thức tắm và mặc y trang cho vua. Đây là nghi thức kỳ bí nhất diễn ra bên trong tháp. Mở đầu là vị cả sư và ông từ giữ tháp làm lễ mở cửa tháp sau đó đoàn người gồm cả sư, bà bóng, thầy kéo đàn Kanhi và các giáo đồ trung tín tiến vào tháp. Vị cả sư cầm lọ nước thánh có pha trầm hương tưới lên tượng thần (tượng thần bằng đá dưới hình thể Mukhalinga – linga hình mặt người).

Lễ mặc y trang cho vua diễn ra ngay sau đó nhịp nhàng theo các câu hát của thầy kéo đàn Kanhi. Thầy kéo đàn Kanhi kết thúc bài hát đầu tiên thì cả sư, bà bóng… đã mặc xong trang phục cho vua. Cứ như thế y trang lộng lẫy được khoác lên tượng ngài theo các lời hát. Nghi lễ tắm và mặc y trang cho nhà vua diễn ra thành kính đầy tính tâm linh. Những người được tắm cho vua còn thấm nước trên tượng ngài bôi lên đầu mình để cầu may mắn, sức khỏe. Thầy kéo đàn Kanhi là người giữ nhịp cho buổi lễ, mỗi bài thầy hát đều mang một ý nghĩa tín ngưỡng và tưởng nhớ tổ tiên.

du-lich-ninh-thuan-dacsanninhthuan-2

Lễ hội Kate cũng bao gồm hai phần: phần lễ và phần hội. Phần lễ: các nghi lễ cơ bản giống nhau về nội dung, nghi thức hành lễ như lễ đón rước y phục, lễ mở cửa tháp, lễ tắm tượng thần, lễ mặc y phục cho tượng thần, và đại lễ. Khi điệu múa thiêng trong tháp vừa kết thúc thì ở ngoài tháp bắt đầu mở hội. Những điệu trống Gi Năng và kèn Saranai cùng vang lên hoà với các điệu múa và làn điệu dân ca Chăm làm náo nức lòng người.

Chiều tối ngày thứ 2 lễ hội ở các tháp Chăm kết thúc và sau đó là lễ hội Kate ở làng và từng gia đình. Tại các làng Chăm không khí lễ hội lại bừng lên tuy nhiên qui mô nhỏ hơn và phần lễ cũng đơn giản hơn. Trong thời gian này gia đình nào có điều kiện thì mới tổ chức, nếu gặp lúc kinh tế khó khăn thì có thể mỗi dòng họ cử một gia đình để tổ chức, chứ không nhất thiết gia đình nào cũng cúng lễ Kate.

Chủ lễ cúng Kate là người trong gia đình hoặc là người lớn tuổi trong tộc họ. Vào ngày lễ này mọi thành viên trong gia đình đều có mặt đông đủ cầu mong tổ tiên thần linh phù hộ cho con cháu làm ăn phát đạt, tránh rủi ro, gặp nhiều điều may mắn trong cuộc sống. Đây cũng là dịp ông bà, cha mẹ giáo dục cho các thế hệ con cháu nhớ ơn, kính trọng tổ tiên. Trong dịp lễ này, mỗi gia đình cũng chuẩn bị bánh trái mời họ hàng, bạn bè đến thăm viếng, chúc tụng nhau.

Qua một chặng dài lịch sử, Kate là tấm gương phản chiếu những sinh hoạt của một cộng đồng, là nơi hội tụ di sản văn hóa Chăm đồ sộ mà người Chăm tích lũy được trên dặm đường lịch sử của mình.

Lễ Cầu Đảo

Ninh Thuận là dải đất cận cuối Nam Trung Bộ, có khí hậu khô ráo nhất Việt Nam do vị trí địa lý đặc biệt, có nhiều dải núi che chắn, chặn đường đi của gió mùa Tây Nam và Đông Bắc nên rất ít mưa, mỗi năm chỉ có khoảng 60 ngày mưa trong ba tháng, lượng mưa trung bình hàng năm rất thấp (695mm/năm).

Lễ hội Cầu đảo (cầu mưa) Palau Sah là một trong những lễ hội truyền thống quan trọng của người Chăm nhằm tôn vinh thần cai quản nông nghiệp, cầu cho mưa thuận gió hòa, diễn ra vào ngày 16 tháng 5 âm lịch hàng năm hoặc những khi mưa trễ, hạn hán nặng nề. Lễ hội này thường tổ chức ở các đền tháp Chăm và ở các cửa biển cho chung cả hai cộng đồng Chăm Ahier (Bà-la-môn) và Chăm Awal (Hồi giáo).

Lễ Palau Sah do các vị chức sắc, tu sĩ, thầy cúng Chăm tổ chức và làm chủ lễ nhằm tế cúng các vị thần Chăm Bà- la- môn như Yang Bimon-Yang Aklak, các vị thần Chăm Hồi giáo như Yang Birow — thánh Alla cùng các vị thần sông, thần núi, thần biển, thần sấm…

Cách đây vài mươi năm, địa điểm hành lễ cầu đảo tại các cửa biển ở Ninh Thuận gồm cửa biển Mỹ Tân (Ninh Hải), cửa biển Lâm Ngư (Ninh Hải) và cửa biển Cà Ná (Ninh Phước). Thời gian tiến hành nghi lễ cầu mưa diễn ra cùng một lúc. Tại cửa biển Cà Ná do chức sắc và dân làng thuộc vùng Tháp Pô Rômê cúng lễ. Tại cửa biển Mỹ Tân thì do chức sắc và dân làng thuộc đền Pô Nưgar phụ trách. Tại cửa biển Lâm Ngư việc cúng lễ do chức sắc và dân làng vùng tháp Pô Klong Garai đảm trách.

trang-phuc-le-hoi-cua-dong-bao-cham-03

Lễ cầu đảo Palau Sah có các tiểu lễ sau:

– Rija Harei (lễ múa ban ngày) được diễn ra trong một nhà lễ thô sơ bằng tre nứa, mái lợp tranh hướng về phía mặt trời lặn. Lễ vật gồm 1 con gà, 5 mâm cơm, canh cá và cá khô, 3 mâm chuối, hai mâm trầu, rượu, trứng và 5 mâm chè xôi. Lễ do các thầy cúng (Ka-in), thầy vỗ trống (Basanưng) hát mời các vị thần núi (Po Cơk), thần biển (Po Riyak), thần chèo thuyền (Po Tang Ahuak), và đặc biệt là thần thủy lợi Po Klong Garai… Khi Mưduôn (thầy vỗ trống Basanưng) hát ngợi ca tiểu sử, đức độ, công lao các thần thì thầy bóng múa phụ họa theo tiếng khoan nhặt của trống Ginăng, Basanưng, kèn Sanarai. Dân làng tham gia lễ hội cũng đồng múa.

– Rija Dayuap (lễ cúng ban đêm), lễ này tổ chức vào ban đêm do các thầy cúng và các bà bóng (Muk Pajau) thực hiện. Lễ vật gồm 1 con dê, 5 mâm cơm, xôi chè, trầu cau, rượu trứng, bánh trái… Các vị chủ lễ hát mời các thần về chứng giám và hưởng phẩm vật tế lễ.

– Cuh Yang Apui (lễ tế thần lửa) – do các tu sĩ (Paseh) thực hiện, đây là lễ cúng tế các thần Chăm ở đền tháp và thần lửa (Yang Apui), để cầu thần lửa đem lại sấm, chớp, mây, mưa… Ý nghĩa lễ này giống như lễ “đốt thần lửa” trên các đền tháp Chăm. Có nghĩa là cũng cầu xin, thúc giục Yang Apui tạo ra mưa gió, sấm chớp…

– Gay Bhong (lễ rước gậy thần). Lễ này do nhóm tu sĩ Chăm Hồi giáo thực hiện rất long trọng. Gậy lễ rao giảng kinh Coran được rước từ thánh đường đến cửa sông, cửa biển để cầu mưa. Lễ vật gồm 5 mâm xôi, chè, chuối. Các tu sĩ đọc kinh Coran, cầu thánh Alla về hưởng lễ, dân làng van vái, cầu khấn thánh Alla ban cho mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt.

Ngoài lễ hội cầu đảo tổ chức chung rất trọng thể, các làng người Chăm còn tổ chức riêng lẻ các lễ hội cầu mưa cho làng mình, thường vào tháng 4 Chăm lịch. Các thần được cúng tế là Po Nai (nữ hoàng Chăm), thần sóng biển (Riyak)… Các lễ hội này lôi cuốn cả dân làng tham gia rất tưng bừng, nhộn nhịp trở thành ngày hội của các palei (làng, thôn) Chăm.

Sau lễ hội cầu đảo thường có mưa xuống, dân làng vỡ đất cày cấy, xuống giống trên các đồng ruộng, nương rẫy. Một màu xanh đầy sức sống bao phủ lên khắp đồng bằng, rừng núi. Nhưng lo, tránh mưa nhiều gây ngập lụt, người Chăm khi mưa xuống sau lễ cầu đảo còn tổ chức “lễ chặn nguồn nước” (Kap Kruang). Lễ này được thực hiện tại cửa sông lớn như sông Hinh ( Phú Yên) sông Cái (Nha Trang), sông Dinh (Phan Rang)… Lễ diễn ra ở cả hai cộng đồng người Chăm Ahier và Awal với nghi thức khá trọng thể. Lễ vật là 5 mâm cơm và chè xôi. Người Chăm rước gậy lễ (Gay Bhong) của Mohamach ở trong thánh đường đến cửa sông. Có 9 tu sĩ Po Acar (Hồi) mặc áo đen hành lễ. Họ đọc kinh Coran, cầu nguyện đấng Alla xin đừng cho mưa lũ nhiều, gây lụt lội tàn phá mùa màng, nhà cửa, thôn xóm. Kết thúc lễ, tất cả các Po Acar ở trần lội xuống sông làm lễ “té nước”.

nthuan-1

Nghi lễ “chặn nguồn nước” này ngoài các vị chức sắc, tu sĩ hành lễ còn có rất đông đảo tín đồ, nhân dân cùng chung dòng nước dâng nhiều phẩm vật tham gia cúng lễ.

Lễ Palau Sah không những là lễ hội cầu mưa đơn thuần mà nó còn là dịp tập trung các chức sắc, tu sĩ, bà con của hai cộng đồng Chăm Bà-la-môn và Chăm Hồi giáo cùng nhau chung mục đích cúng lễ, cầu mong nhân dân được ấm no, mùa màng tốt tươi, tránh được các bệnh tật. Thời điểm vào mùa hè cũng là thời điểm khắp nơi ở các làng Chăm miền Nam Trung bộ sôi nổi, nhộn nhịp vào mùa trẩy hội. Trong cái nắng nhiệt đới oi bức; trong những cơn gió cát dọc dài ven biển… những lễ hội truyền thống của bà con dân tộc Chăm mang đậm đà bản sắc văn hóa, như những cơn mưa mang đến cho đất đai, con người sự sung mãn và những mùa màng tươi tốt, bội thu.

Lễ hội cầu mưa là một sinh hoạt văn hóa dân gian trong đời sống tinh thần, tín ngưỡng của người Chăm cần được gìn giữ và phát huy.